« Geen verjaring misbru… | Home | Kerk in de vuurlinie »

Aftreden paus voor Vaticaan bizarre eis

De tsunami van schandalen rond pedofiele priesters blijft voortwoeden en doet velen in Noord-Europa en de Verenigde Staten om het hoofd roepen van paus Benedictus XVI. Voor Rome is het idee bizar. Het Vaticaan vindt juist dat de aanvallen op Ratzinger diens positie en gezag hebben versterkt.

door Eelco van der Linden

De paus is alleen verantwoording schuldig aan God en niet aan de mensen op aarde. Niemand kan een paus tot aftreden dwingen. Hij kan wel zélf besluiten op te stappen, het kerkelijk wetboek voorziet daarin, maar niemand in Rome die het voor mogelijk houdt dat Joseph Ratzinger het voorbeeld zal volgen van Celestinus V, de laatste paus die het, in 1294, voor gezien hield.

De paus is een symbool, belangrijk om wie hij is, veel minder om wat hij zegt of doet. Dit concept staat mijlenver af van degenen die het vertrek eisen van Ratzinger, zoals gisteren de demonstranten in Londen, omdat hij zou hebben gefaald. De paus, zal het Vaticaan altijd onderstrepen, is geen democratisch gekozen leider of een president-directeur van een multinational.

De Duitse Jezuïet Peter Gumpel, die betrokken is bij het proces van de heiligverklaring van 'oorlogspaus' Pius XII, stelde dat er wel ongeschreven regels bestaan dat een paus kan worden afgezet, bijvoorbeeld als hij niet meer toerekeningsvatbaar is, een kerkelijk dogma ontkent of een zware zonde heeft begaan. Het gaat echter om pure theorie, in de praktijk is het tot nu toe nooit voorgekomen.

De 'buitenwereld' heeft hieraan helemaal geen boodschap. Vooraanstaande media ruiken een 'pauselijk Watergate'. Amerikaanse advocaten die slachtoffers verdedigen uit de staten Oregon en Kentucky willen een rechtszaak beginnen tegen de paus, om te weten wat hij wist van het misbruik en wanneer. Ze willen geheime documenten inzien en briefwisselingen analyseren om te begrijpen wat de instructies waren van het Vaticaan aan bisschoppen en priesters - de 'werknemers van de paus', zoals een advocaat ze noemt.

Het Vaticaan gruwelt openlijk van deze aanpak, die weer de reactie en een nieuw soort trots voedt. Kardinaal Ersilio Tonini, signaleerde gisteren 'een antichristelijke haat die er altijd is geweest'. Een andere Italiaanse collega sprak van 'een keihard mediaoffensief, een oorlog waaruit de kerk stralender dan ooit uit tevoorschijn zal komen'.

Antonio Riboldi, bisschop van het zuidelijke Acerra, zag 'een oorlog tussen de wereld en de kerk, tussen Satan en God'. De kardinalen sluiten overduidelijk de rijen rond de paus, die waarschijnlijk gisteren tijdens de viering van Palmzondag aan zichzelf dacht, toen hij zei dat 'God de kracht geeft om je niet te laten intimideren door het geleuter van de dominante meningen'. Ook zei hij dat Jezus 'zich niet liet ontwapenen door ondankbaarheid'.

Het Vaticaan heeft besloten terug te vechten. Pauselijk woordvoerder Federico Lombardi zei dit weekeinde tegen iedereen die hem een microfoon voorhield dat 'de aanvallen van de media' schade hebben aangericht, maar dat het gezag van de paus niet is aangetast'. Integendeel. "De bittere kuur van Ratzinger, eerst als kardinaal en later als paus, tegen kindermisbruik in de kerk, begint vruchten af te werpen: in Amerika is het aantal aanklachten vorig jaar met dertig procent gedaald." Het is opmerkelijk dat het Vaticaan het verleden prijst van Ratzinger, juist nu 'de wereld' wil weten waarom er in de 24 jaar dat hij hoofd was van de Congregatie van de Geloofsdoctrine er vrijwel niets naar buiten is gekomen over kindermisbruik. Bewijzen voor 'de harde lijn' zijn er gezien alle geheimhouding niet. Wel is er de uitspraak van Ratzinger kort voor het sterven van Paus Johannes Paulus II over 'de smerigheid binnen de kerk zelf'. Het Vaticaan ziet hierin Ratzingers no-nonsense beleid, anderen denken dat het een soort uiting van wanhoop is geweest omdat hij te lang te veel voorbij heeft zien komen en erover heeft gezwegen of heeft moeten zwijgen. Feit is wel dat Ratzinger als paus meer dan al zijn voorgangers stelling heeft genomen tegen kindermisbruik door de clerus. Vanaf dag één. Voor het Vaticaan is dat genoeg, voor de buitenwereld niet.