« Ook misbruik bij bero… | Home | Misbruik in bisdom va… »

'Niet de seks, maar macht en geweld'

Religieuzen handelden altijd in de defensieve beslotenheid van kloosters en internaten Waarom bleven de seksuele uitspattingen van religieuzen zoveel jaren onder de pet? Historicus Joos van Vugt van de Radboud Universiteit legt uit.

door Wim Doesborgh

Een heuse Doos van Pandora noemt historicus dr. Joos van Vugt de stroom van klachten over seksueel misbruik door religieuzen in ons land. In de Griekse mythologie was de beroemde doos een geschenk van de goden dat de mensen onder geen geval mochten openen.

Toen de mens zijn nieuwsgierigheid niet kon bedwingen en het deksel toch wegnam, ontsnapten alle rampen, ellendes en ziektes en verspreidden zich over de wereld. Iets dergelijks, betoogde Van Vugt gisteren tijdens een ingelast college aan de Radboud Universiteit in Nijmegen, is nu met de Rooms-Katholieke Kerk aan de hand. Eerst de Verenigde Staten, toen Canada, Ierland, Duitsland, nu is Nederland aan de beurt. Binnen enkele dagen komt het ene na het andere geval naar buiten. Er is geen houden meer aan. Bij het bureau Hulp en Recht, waar slachtoffers terecht kunnen, waren gisteren na twee weken al bijna vierhonderd klachten binnen, tegen normaal een stuk of zeven per jaar.

Een vraag die de samenleving bezighoudt is: hoe is het mogelijk dat dit nu alles pas naar buiten komt? Een vraag die ook een bezoeker van het college (70, in de jaren vijftig door drie priesters misbruikt) gisteren stelde. Hij was met zijn tragiek acht jaar geleden al naar buiten gekomen, had erover gepubliceerd en was er zelfs mee op de radio geweest, maar kreeg praktisch geen respons van samenleving of kerk.

Van Vugt: "De oorzaak zit 'm in de oorsprong van de congregaties en hun leerscholen in de negentiende eeuw. Zij werden belegerd door een 'boze buitenwereld' van liberalen, antiklerikalen, socialisten en protestanten die argwanend en agressief aankeken tegen wat die katholieken aan het doen waren. Met als gevolg dat de paters en zusters zich defensief opstelden. Het werden gesloten instellingen, geisoleerd, op het paranoïde af. Ze wilden geen rekenschap voor hun beleid, hun geld, hun daden. Zo ontstond een sfeer, waarin ze hun eigen gang gingen, zonder dat dit naar buiten kwam." In die sfeer is er volens Van Vugt een soort 'samenzwering van de stilte' ontstaan, gedragen door religieuzen, kerkleiders én slachtoffers. Het celibaat, betoogt de in kloostergeschiedenis gespecialiseerde historicus, is daarin niet de grote boosdoener die ervoor zorgt dat religieuzen hun seksuele lusten botvierden. "Maar wel de verleiding van macht en repressie binnen die besloten wereld, de wetenschap dat het slachtoffer niet durft te klagen, omdat de buitenwereld hem tóch niet zou geloven. Verkrachtingen in de internaten hadden te maken met macht en geweld, niet met seksueel genot." Net zoals pas laat aandacht kwam voor huiselijk geweld binnen het huwelijk, is volgens Van Vugt nu kennelijk pas de tijd rijp dat slachtoffers van reli-seks naar buiten komen. En dat de slachtoffers de aandacht en erkenning krijgen waar ze recht op hebben.

"Jaren hebben wij gedacht dat het om incidenten binnen de kerk ging. Ook de media hebben er altijd maar miniem over willen berichten. Maar uit de ervaringen in bijvoorbeeld Ierland weten we beter. Van de sadistische praktijken van nonnen, van de doofpot van de congregatieleiding, van de straf in plaats van de hulp voor jonge slachtoffers die thuis iets durfden te zeggen. Die wereld wordt nu geopend. En geen mens kan zeggen waar dat nog op uit zal lopen."